Istota i zadanie światopoglądu cz. 20

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
Tak np. pojęcie materii lub eteru jest dla przyrodników dość jasne, a jednak w wysokim stopniu hipotetyczne, gdyż zupełnie możliwą jest rzeczą, byśmy kiedyś w inny sposób te same zjawiska tłumaczyli. Przez jasność rozumiemy zatem świadome poznanie wszystkich pojedynczych cech, wchodzących w zakres pojęcia, przez pewność zaś, że owe cechy nie są tylko jakimiś przypuszczeniami, […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 19

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
Obierając zaś nasze uwagi o podwójnym zadaniu każdego światopoglądu za punkt wyjścia w celu jasnego poznania, jakie powinny być istotne jego cechy, przekonamy się najpierw, że każdy światopogląd powinien być jednolity, czyli innymi słowy, że powinien nam wykazać jedną ostateczną rację i zasadę bytu, z której cały świat z mnogością i różnorodnością swych zjawisk wypływa. […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 18

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
Drugi punkt jeszcze jest ważniejszy i istotniejszy, więc i pod względem subiektywnym góruje nad wszystkimi innymi. Czy rozum, lub nie rozum jest zasadą bytu; czy wszechświat wraz z człowiekiem jest wykwitem mechanicznej konieczności, lub rozumnej, celowej wolności; czy na wszystkich polach bytu panuje ewolucja i względność powszechna, lub tez wśród wszelkich zmian i różnic istnieją […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 17

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
Owa różnica olbrzymia między narodami dzikimi a stojącymi na szczycie kultury, owe wojny miedzy narodami, kłótnie domowe, bratobójcze walki kijowe owa nienawiść jednych do drugich, owo samolubstwo tak głęboko zakorzenione w każdym niemal człowieku: to wszystko staje na przeszkodzie naszemu pojęciu o jedności rodzaju ludzkiego. Zatem i tu problemy nierozwiązane, trudności, wywołujące silną reakcję całego […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 16

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
Obok rozumu odzywa się także serce, uczucie, instynkt. Otóż czy te uczucia i instynkty bierzemy jako objawy biologiczne, dążące do zachowania bytu jednostki i rodzaju, czy jako estetyczne, mające na celu odczucie i poczucie piękna, harmonii, zgody i symetrii, czy wreszcie jako religijne w najobszerniejszym tego słowa znaczeniu: pod każdym względem rzeczywistość stawia tym uczuciom […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 15

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
Rzeczywistość jest jedna, ale usposobienia, skłonności, charaktery ludzkie są różne, różne są pojęcia i przekonania, z którymi człowiek od dzieciństwa się zrósł. Lecz wśród tej różnorodności znajdują się pewne wspólne wszystkim potrzeby, wspólne dążności. Jakie więc są te potrzeby, którym światopogląd zadość czynić powinien? Jakie stąd wypływa zadanie podmiotowe każdego światopoglądu? Na pierwszym miejscu należy […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 14

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
I pod tym właśnie względem podmiotowym filozofia jest tym mostem łączącym człowieka z bytem, jest tym związkiem, przez który dopiero człowiek staje się cząstką całości jest tym zwierciadłem, za pomocą którego człowiek może się w prawdziwym tego słowa znaczeniu nazwać mikrokosmosem. Filozofia i światopogląd jest dla człowieka i jest także wytworem jego umysłu, jego całej […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 13

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
O wiele ważniejszy jest punkt drugi, stosunek bytu względnego do bezwzględnego, punkt, który prawie w całej filozofii starożytnej a przede wszystkim w filozofii średniowiecznej i w ogóle chrześcijańskiej zawsze pierwsze zajmował miejsce. Bo niezależnie od tego, czy byt empiryczny jest w istocie psychiczny lub materialny, czy też posiada zupełnie inną jakąś nieznaną nam naturę: w […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 12

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
Tak zatem przedstawia się zadanie obiektywne każdego światopoglądu, mianowicie o ile się odnosi do rzeczywistości przedmiotowej. Powyżej dane określenie domaga się więc pewnego uzupełnienia i ograniczenia. Powiedzieliśmy, że światopogląd ma za zadanie ujęcie przedmiotowe rzeczywistości poznanej. Teraz zaś widzieliśmy, że w tej rzeczywistości poznanej ogranicza się on do ujęcia i wyjaśnienia najogólniejszych tylko związków i […]

Istota i zadanie światopoglądu cz. 11

Autor: | Kategoria: Światopogląd 1 Comment
Jak bardzo takie rozważania zmuszają nas do przyjęcia bytu absolutnego i nieskończonego, o tym może choćby ten fakt przekonać, że Spencer, pomimo że w pojęciu Absolutu widzi najrozmaitsze sprzeczności, jednak na podstawie rzeczywistości widzi się zmuszonym do przyjęcia bytu absolutnego. Istnienie Absolutu, powiada w swoich „First principles”, zawiera się we faktach: że każde nasze poznanie […]