Istota i zadanie światopoglądu cz. 20

Autor: | Tagi: światopogląd w romantyzmie, światopogląd w oświeceniu, zaburzony światopogląd Opublikowane w Światopogląd 1 Comment

Tak np. pojęcie materii lub eteru jest dla przyrodników dość jasne, a jednak w wysokim stopniu hipotetyczne, gdyż zupełnie możliwą jest rzeczą, byśmy kiedyś w inny sposób te same zjawiska tłumaczyli. Przez jasność rozumiemy zatem świadome poznanie wszystkich pojedynczych cech, wchodzących w zakres pojęcia, przez pewność zaś, że owe cechy nie są tylko jakimiś przypuszczeniami, ale w samej rzeczywistości ściśle uzasadnione.

Te trzy cechy światopoglądu; jednolitość, jasność i pewność, domagają się dokładniejszego uzasadnienia i ściślejszego określenia. Zadanie zaś, jakeśmy znaleźli dla światopoglądu, posłuży nam za kryterium w tej analizie powyższych cech.

A naprzód: jaką powinna być jednolitość poglądu na świat, zależy i od natury podmiotu poznającego, i od rzeczywistości, będącej przedmiotem poznania.

Każde poznanie nasze dąży z natury swojej do zjednoczenia przedmiotów poznanych, do ujęcia ich w jedną systematyczną całość. Poznać coś znaczy zawsze nowe wrażenia lub pojęcia sprowadzić czy to jako całość czy to w pojedynczych cechach do dawniejszych wrażeń i pojęć, wykazać związek między nowym wrażeniem a dawnymi, a pierwsze poznanie jest raczej uznaniem aniżeli poznaniem. Jeżeli odbieram jakieś nowe wrażenie, natychmiast staram się niemal instynktownie w pamięci odszukać jakichś elementów, dawniejszych wrażeń, do których nowe wrażenie byłoby podobne. Znalazłszy takie powiadam, że poznałem tę (nową) rzecz, i wypowiadam sąd o niej, np. ta kartka jest zielona, to jest ton skrzypcowy itp. Tak się dzieje w świecie wrażeń, tak samo w świecie myśli.

Comments
  1. Posted by Reklama